D66, VVD en CDA zullen gaan samenwerken in een minderheidskabinet. Dat hebben de partijen zojuist bekendgemaakt na afloop van het overleg van de afgelopen twee dagen op het Hilversumse landgoed De Zwaluwenberg. “We hebben ook met elkaar de knoop doorgehakt dat we dat met z’n drieën willen doen”, zei D66-leider Rob Jetten zojuist geflankeerd door VVD-leider Yeşilgöz en CDA-voorman Bontenbal.

“We zullen de aankomende week ook de partijleiders van de andere partijen van de Tweede Kamer uit te nodigen voor een kort gesprek zodat wij ook kunnen toelichten hoe we dat voor ons zien”, aldus Jetten.

Stevige gesprekken

De drie partijleiders – die samen slechts 66 zetels hebben in de Tweede Kamer en 22 in de Eerste Kamer – spraken de afgelopen dagen onder leiding van informateur Rianne Letschert over de financiën van het nieuwe kabinet en hoe zo’n kabinet er uit zou moeten zien.

Volgens Jetten zijn er de afgelopen dagen stevige gesprekken gevoerd over de inhoud en de financiën. “We maken daar behoorlijke meters en hebben er ook vertrouwen in dat we daar met z’n drieën uitkomen.”

Vertrouwen

VVD-leider Yeşilgöz zei het jammer te vinden dat er niet verder wordt gesproken met JA21. “Tegelijkertijd ben ik ook ontzettend blij dat we met z’n drieën vol vertrouwen dit pad opgaan. En dat we nu met elkaar gaan uitwerken hoe dat er uit gaat zien in een minderheidskabinet.”

CDA-leider Bontenbal wees erop dat D66 niet met JA21 wilde en de VVD niet met GroenLinks-PvdA. “Tegelijkertijd hebben wij zelf ook al echt het vertrouwen dat een minderheidscoalitie ook kan werken. Je zelfs kunnen stellen dat we in de toekomst ook wel vaker moeten gaan wennen aan minderheidscoalities.”

Eerdmans teleurgesteld

JA21-leider Joost Eerdmans zegt in een eerste reactie op op het besluit om verder te gaan zonder JA21 ‘teleurgesteld’ te zijn. Dat zijn partij niet is uitgenodigd om mee te praten, noemt hij een ‘gemiste kans’ om recht te doen aan de verkiezingsuitslag van eind oktober. “De stem van de rechtse kiezer wordt op deze manier zwaar ondervertegenwoordigd in het nieuwe kabinet”, vindt Eerdmans.

Hij zegt verder dat JA21 het beleid van het aankomende minderheidskabinet ‘met een opbouwend kritische blik’ vanuit de oppositie zal beoordelen.

Informateur heeft vertrouwen

Informateur Rianne Letschert die het formatieproces begeleid zei zojuist dat een minderheidskabinet wennen wordt. “Dat vergt iets van de manier van samenwerken van een parlement. Dat vergt iets van leiderschap, hoe je dat doet.”

Een kabinet dat niet bij voorbaat kan rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer, moet waarschijnlijk meer onderhandelen om steun voor plannen te krijgen. Letschert zegt dat ze toch vertrouwen heeft dat D66, VVD en CDA ‘mooie stappen gaan zetten’. De komende weken wil ze ook weer met de andere partijen in gesprek.

Frits Wester: ‘Wordt hele toer voor minderheidscoalitie om te hervormen op grote dossiers’

“Partijen kiezen er nu voor om als minderheidskabinet vanuit het midden naar steun te zoeken in beide Kamers voor het beleid van de komende jaren”, zegt politiek verslaggever Frits Wester. “Het niet te kiezen voor aanvulling met JA21 heeft vooral tot doel om steun van links, met name GroenLinks-PvdA, niet op voorhand te veel te belasten. Daarnaast heeft het verleden aangetoond dat samenwerking in een kabinet met een nieuwe snel gegroeide partij die haar stabiliteit nog niet bewezen heeft, grote risico’s met zich meebrengt.”

“Wel zal het voor deze minderheidscoalitie een hele toer worden om op grote dossiers en ingrijpende hervormingen zaken te doen met partijen die op voorhand om uiteenlopende redenen uitgesloten werden van deelname aan het kabinet. Het verhaal van “ik wil je er persé niet bij hebben, maar je moet ons wel aan meerderheden helpen” zal een hele lastige worden. De praktijk zal uitwijzen welke inhoudelijke prijs keer op keer betaald moet worden.”