Het Grondwettelijk Hof heeft donderdag verschillende wetsbepalingen tijdelijk geschorst die de opvang van asielzoekers in België hervormen, omdat het twijfelt aan de verenigbaarheid ervan met het recht van de Europese Unie. Het gaat om regels die vorige zomer werden goedgekeurd door de federale regering, op initiatief van minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA). Met zijn beslissing volgt het Hof asielzoekers die naar de rechter stapten uit vrees dat de maatregelen hen ernstig zouden schaden.

Een eerste maatregel laat toe dat Fedasil het recht op materiële hulp kan beperken of intrekken wanneer een persoon asiel aanvraagt in België terwijl hij reeds asiel in een ander EU-land heeft gekregen. De tweede gaat over de afschaffing van de mogelijkheid om in bijzondere omstandigheden geen verplichte plaats van inschrijving toe te wijzen of om die op te heffen, waardoor een asielzoeker de opvang in financiële vorm kon verkrijgen.

“Een moeilijk te herstellen ernstig nadeel”

Verschillende asielzoekers stapten naar het Grondwettelijk Hof om die maatregelen te schorsen. Het Hof heeft geoordeeld dat de weigering van materiële hulp aan asielzoekers die al asiel hebben gekregen in Griekenland hen “een moeilijk te herstellen ernstig nadeel kan berokkenen”. Omdat het niet zeker is of het EU-recht België toelaat om in een dergelijke situatie materiële hulp te weigeren, stelt het Hof hierover een vraag aan het Hof van Justitie van de Europese Unie.

Ook de afschaffing van de mogelijkheid van opvang onder de vorm van financiële hulp kan een nadeel berokkenen aan asielzoekers die in België al een eerste asielaanvraag hebben ingediend en die wegens de verzadiging van het opvangnetwerk van Fedasil geen toegang hebben tot opvang. Het Hof oordeelt dat de betrokken bepalingen strijdig lijken met het EU-recht en met een aantal grondrechten. Het schorst de bepalingen en zal binnen drie maanden uitspraak doen over de beroepen tot vernietiging ervan.

Volgens het kabinet van Van Bossuyt stelt dit probleem zich momenteel nagenoeg niet in België. Vanwege de dalende instroomcijfers kan iederen opgevangen worden die er recht op heeft, klinkt het. “Bovendien komt er binnenkort een aanpassing naar de ministerraad waarmee we nu al tegemoetkomen aan de bezorgdheden van het Grondwettelijk Hof.”

Gezinshereniging

Daarnaast schorst het Hof tijdelijk de strengere regels rond gezinshereniging, waarbij nareizende familieleden worden onderworpen aan strengere regels.

De schorsing geldt specifiek voor de gezinshereniging tussen subsidiair beschermden en hun familieleden, dus voor mensen die tijdelijk bescherming krijgen omdat ze een ernstig (fysiek) risico lopen door oorlog of foltering. Het gaat volgens het kabinet-Van Bossuyt om “een heel kleine fractie” van alle dossiers.

Het Grondwettelijk Hof heeft ook verschillende vragen gericht aan het Europees Hof van Justitie, en schorst de wetsbepalingen tot het een antwoord heeft gekregen.

Van Bossuyt heeft “vertrouwen”

“We nemen akte van de uitspraak van het Hof. We gaan de arresten verder in detail bestuderen en met onze juridische dienst analyseren”, zegt minister van Bossuyt in een reactie. Ze voegt ook toe dat de Belgische wetgeving volledig in lijn ligt met de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie. “Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat het Europees Hof onze wetgeving zal bevestigen. Het is bijzonder dat het Grondwettelijk Hof de eerdere rechtspraak van het Europees Hof van Justitie niet bevestigt en de Europese rechters in Luxemburg zo verplicht te herhalen wat ze al duidelijk hebben gesteld.”

In juni treedt bovendien het Europese Asiel- en Migratiepact in werking, aldus Van Bossuyt, en “daarin staat expliciet wat wij vandaag al hebben geregeld op basis van de bestaande Europese richtlijnen en rechtspraak”. “We zijn er dan ook van overtuigd dat onze maatregelen met de inwerkingtreding van het Pact toegepast zullen kunnen worden”, aldus de minister.

De uitspraak van het Hof toont aan dat het beleid van de federale regering ernstige schade kan veroorzaken bij mensen op de vlucht.

Thomas Willekens

Schade

Volgens Vluchtelingenwerk Vlaanderen bevestigt het arrest van het Grondwettelijk Hof “dat wat wij dagelijks zien op het terrein”. “De uitspraak van het Hof toont aan dat het beleid van de federale regering ernstige schade kan veroorzaken bij mensen op de vlucht”, duidt Thomas Willekens van Vluchtelingenwerk Vlaanderen aan Belga.

Vluchtelingenwerk Vlaanderen hoopt dat het Hof de ongrondwettige verstrengingen uiteindelijk vernietigt en dat de regering werk maakt van een menselijk asiel- en migratiebeleid dat fundamentele rechten respecteert.