Vreemdelingenpolitie Nadat een ICE-agent een vrouw doodschoot, herleeft in Minneapolis de protestbeweging die opstond na de politiemoord op George Floyd. De vrees dat gewelddadig protest president Trump in de kaart speelt, is groot. ,,Wacht maar, dit wordt nog veel groter.”

van Friis zit tussen de nog onaangeroerde verhuisdozen in zijn nieuwe huis in Minneapolis te werken als hij woensdag commotie in de straat hoort. Hij loopt naar buiten en ziet leden van de vreemdelingenpolitie (ICE) rondsjouwen, omringd door mensen die toeterend en met scheidsrechtersfluitjes hun ongenoegen uiten tegen deze federale agenten in hun stad. „Ik moest terug voor een telefoontje en was boven toen ik schoten hoorde”, vertelt de 42-jarige Friis een dag later op een van de twee stoelen in zijn woonkamer. 

Hij snelt weer naar buiten en treft verbijsterde, woedende buren. Onmiddellijk wordt zijn blok van de brede straat met vrijstaande maar deels verpauperde huizen grotendeels afgezet. „Ik heb alleen kunnen zien hoe ambulancepersoneel met een brancard het afgezette gebied in ging en met haar erop terugkwam.”

Zij is Renee Nicole Good, een 37-jarige vrouw die achter het stuur van haar Honda door een ICE-agent werd doodgeschoten. Het eerste Amerikaanse dodelijke slachtoffer van antimigratie-acties die vaker – bewust of onbewust – uiterst gewelddadig verlopen. In september schoot ICE in Chicago al een vluchtende Mexicaanse man dood, donderdag werden twee mensen in Portland in hun auto beschoten.

Volgens de federale autoriteiten reed Good de agent bewust aan en handelde hij uit gerechtvaardigde zelfverdediging. President Donald Trump noemde Goods gedrag „gewelddadig, opzettelijk en kwaadaardig”. Vicepresident JD Vance beschuldigde haar van „binnenlands terrorisme”.

Videobeelden die Amerikaanse media analyseerden, tonen echter dat de agent niet in het pad van de auto stond. Terwijl zij probeerde weg te rijden, schoot hij één keer door haar voorruit en vervolgens twee keer door haar open raam. „Zowel de gebeurtenissen als de rechtvaardigingen die ze verzinnen zijn bizar”, concludeert Friis. De meeste betogers noemen het „moord”.

Zelfs wanneer er – ongemanipuleerde – videobeelden bestaan van een gewelddadig incident, zijn links en rechts in de VS het oneens over de realiteit die deze tonen. Toegeven dat de agent een fout heeft gemaakt, of excuses aan de drie kleine kinderen van Good, lijken onmogelijk. De kans dat de agent enige verantwoording moet afleggen, lijkt nihil. Vance heeft de agent immuun voor vervolging verklaard en lokale autoriteiten zijn buitengesloten van het onderzoek naar het incident.

Op iets meer dan een kilometer hiervandaan werd, in 2020, de laatste lente van Trumps eerste termijn, een man gewurgd onder de knie van een plaatselijke politieagent. De videobeelden van de dood van George Floyd leidden tot massale protesten, de opleving van de Black Lives Matter-beweging en enkele politiehervormingen, maar ook tot rellen waarbij in het hele land 42 doden vielen. Trump verloor enkele maanden later de verkiezingen en heeft het sindsdien op Minneapolis voorzien, zeggen mensen in de stad. Na de dood van Good herleeft de protestbeweging hier, maar ook de vrees dat demonstraties uit de hand kunnen lopen.

Scholen gesloten

Tegen een lantaarnpaal een paar huizen naast dat van Friis, op de plaats delict op Portland Avenue, zwelt de bloemenzee aan. Er liggen boeketjes, knuffels en een enkele ballon, bordjes met slogans tegen ICE. Mensen van binnen en buiten de stad steken kaarsjes aan. Op verschillende plekken in de straat houden demonstranten zich warm bij vuurkorven, die een sterke geur van brandende kerstbomen verspreiden.

Na de dood van Floyd gingen Cynthia en Jay Perske (beiden 63) meteen de straat op, vertellen ze donderdagavond bij het monumentje. Na die van Good hebben ze een dag gewacht. „We waren voorzichtig, omdat we erop rekenden dat het heel verhit zou worden, vijandig.” Uit voorzorg zijn scholen in de stad de rest van de week gesloten. Gouverneur Tim Walz riep inwoners op „niet te happen” op Trumps provocaties. „Bied hem geen excuus om de noodtoestand uit te roepen”, aldus de Democraat.

Woensdagavond kwamen een paar duizend mensen samen in een vreedzaam verlopen wake voor Good, die recent naar Minneapolis verhuisde. Wel sneuvelde een ruit toen demonstranten elders de deur van de rechtbank bewerkten, en spoten agenten verschillende mensen van dichtbij traangas in hun ogen. Het was rustig genoeg voor de Perskes om een dag later toch te komen en „onze onvrede te uiten”, zegt Cynthia. „Ik vraag me wel af wat er nog moet gebeuren om mensen echt massaal de straat op te doen gaan en zich te verzetten. Als dit het niet is.”

Ook elders in het land zijn demonstraties georganiseerd, maar zeker (nog) niet met een omvang waar de president van onder de indruk zal zijn. Donderdag is er, in de ijskoude regen, een nieuwe protestmars van de binnenstad naar de gedenkplek, nu met honderden deelnemers. Er is geen agent te bekennen.

‘Schoon schip maken’

Bij een federaal kantoor aan de rand van de stad is ICE wel in groten getale aanwezig. Het honderdtal demonstranten dat zich daar heeft verzameld zoekt de confrontatie met de zwaarbewapende en gemaskerde agenten, die af en toe op de demonstranten afstormen, traangasgranaten gooien en een enkeling arresteren. Niet iedereen is hier om te protesteren tegen ICE. Dustin Lehrke (42) staat hier met zijn vrouw, zijn dochter van drie en met een baby van vijf weken op zijn arm „om ICE te steunen”.

Lehrke stemde in 2024 op Trump als „het minste van twee kwaden, ik vind hem geen goed mens”. Maar hij is er voor dat de federale overheid schoon schip komt maken in een stad en een staat die volgens hem steeds meer verloederen. Het incident was volgens hem Goods eigen schuld. „Niemand vindt dat zij de dood verdiende voor wat zij deed, maar haar eigen handelen zette dit in werking.”

De Perskes hebben onderweg naar hun protest boodschappen bezorgd bij een Somalische vriend die zijn huis niet uit durft vanwege de ICE-klopjacht. Begin deze week kondigde de dienst „de grootste immigratie-operatie ooit” aan. Tweeduizend agenten werden naar Minneapolis (430.000 inwoners) gestuurd, veel meer dan eerder naar de miljoenensteden Los Angeles en Chicago. Er zouden al zeker 1.500 migranten zijn opgepakt.

Het voorwendsel waarmee de agenten naar deze noordelijke staat zijn gestuurd is een omvangrijk fraudeschandaal. Nadat tijdens de pandemie in Minnesota miljoenen gestolen werden uit fondsen voor voedselhulp aan kinderen, bleek de afgelopen maanden dat voornamelijk inwoners van Somalische afkomst de staat daarna voor miljarden aan toeslagen en subsidies hebben opgelicht. Voormalige aanklagers zeggen dat lokale Democratische politici de fraude bewust onvoldoende aanpakten uit vrees voor beschuldigingen van racisme, in de nasleep van de moord op Floyd, én uit angst Somalisch-Amerikaanse kiezers van zich te vervreemden.

Nadat Republikeinse influencers zich recent op de kwestie stortten, en die overdreven, noemde Trump Somaliërs „afval” die moeten „terugkeren naar waar ze vandaan komen”. Voormalig vicepresidentskandidaat Walz – die figureerde op de lijstjes met mogelijke Democratische presidentskandidaten in 2028 – heeft zijn campagne voor een derde termijn als gouverneur moeten staken. Het lijkt het einde van zijn politieke carrière.

Somalische demonstraten

Bij het protest in Minneapolis zijn opvallend veel demonstranten van Somalische afkomst, – die niet bang zijn om hun stem te laten horen. De naar schatting 80.000 Somaliërs die hier wonen – de grootste Somalische gemeenschap buiten Afrika – hebben bijna allemaal een Amerikaans paspoort of een permanente verblijfsvergunning omdat hun families al in de jaren negentig als vluchtelingen naar de VS kwamen. Gesluierde vrouwen komen aan met schalen dampende sambusa’s, driehoekige deeghapjes met vlees, en schenken thee uit grote thermoskannen.

Reema Hussein (25) is met vier vriendinnen de straat op gegaan. „Om onze steun te betuigen, zoals onze witte buren de afgelopen tijd ook ons gesteund hebben.” Met acties zoals die waar Renee Good bij betrokken leek te zijn: ICE hinderen en door lawaai te maken mensen laten weten dat de agenten in de buurt zijn. Maar Trump bereiken met haar protest, daar heeft Hussein geen illusies over. Vanachter haar zwarte mondkapje zegt ze zuchtend. „Daar kunnen we helemaal niks aan doen.”

De protesten moeten nog op gang komen. Wacht maar, dit wordt nog veel groterAkhenaten Gayetay buurtwerker

De protesten zijn op dit moment niet massaal, maar mogelijk hardnekkig. „Het is een invasie”, zegt buurtwerker Akhenaten Gayetay (46). „ICE, deze regering, ze willen alleen maar chaos veroorzaken, mensen bang maken. Ze dachten een vlammetje bij een lont te houden in een stad die eerder onrustig was, maar we houden het nu beter onder controle, vreedzaam. De protesten moeten nog op gang komen. Wacht maar, dit wordt nog veel groter.”

Het huizenblok aan Portland Avenue is aan beide kanten gebarricadeerd met houten pallets, afgedankte kerstbomen, protestborden en partytenten met tafels, vol water en eten. ‘What’s going on‘ van Marvin Gaye schalt op repeat door de luidspreker. Een deel van de demonstranten is voorlopig niet van plan weg te gaan. In ieder geval niet voordat ICE hun stad verlaat. En dankzij Evan Friis houden ze het nog wel even vol. Met blauwe tape heeft hij ‘toilet here’ op zijn raam geplakt. Iedereen mag in zijn nieuwe huis naar de wc, opwarmen en krijgt desgewenst een biertje.